„Etno-kamp dr Zlata Marjanović“ proširio istraživanja na sjever Crne Gore

„Etno-kamp dr Zlata Marjanović“ proširio istraživanja na sjever Crne Gore

KOLAŠIN, 12. avgust 2026. – Dvanaesta Međunarodna istraživačka stanica plesno-muzičkog nasljeđa „Etno-kamp dr Zlata Marjanović – Kolašin“ održana je od 1. do 12. avgusta, okupljajući eksperte, studente i učenike iz oblasti etnokoreologije, etnomuzikologije, antropologije i menadžmenta u kulturi iz Crne Gore i inostranstva.

Od prošle godine fokus je proširen na sjeverni region Crne Gore, uz tendenciju da u narednom periodu obuhvati i druge krajeve zemlje. Mentorka kampa bila je MA etnomuzikologije Marta Đačić koja je povezala terenski istraživački rad, stručna predavanja, praktične radionice i savremene metode dokumentovanja kulturne baštine. Program je bio zasnovan na neposrednom kontaktu sa kulturnim nasljeđem i ljudima koji ga praktikuju ili ga pamte. Učesnici su tokom terenskih istraživanja u prvom dijelu kampa od 1. do 6. avgusta boravili na području Žabljaka i Pljevalja. Jedan od segmenata bila je i studijska posjeta pljevaljskom Zavičajnom muzeju, Gradskom tamburaškom orkestru i pjevačkoj grupi „Hoćevina“, dok je u žabljačkom selu Podgora organizovan skup po ugledu na nekadašnju igranku. 

Od koreografije do porodičnih audio-zapisa

Stručni dio od 6. do 12. avgusta u Kolašinu obuhvatio je predavanja koja su različitim temama otvorila pitanja vezana za razvoj, prenošenje i dokumentovanje tradicionalne kulture, uz terenska istraživanja vezana za Trebaljevo. Tamara Janković govorila je o koreografiji, dok je Nikola Zekić predstavio temu porodičnih audio-snimaka i njihovog značaja kao izvora za istraživanje muzičkog nasljeđa. Andrija Mujović pričao je o tekstilnoj radinosti u Crnoj Gori, a Ivan Peković o harmonikaškoj praksi. Istorijat crnogorske kape predstavila je Nikolina Jovanović. Radionice tradicionalnog pjevanja i plesova, odnosno narodnih igara, vodili su Marta Đačić, Igor Popov i Davor Sedlarević. Miloš Đačić razvio je sistem koji olakšava dokumentovanje i arhivaciju snimaka. Naime, on je došao na ideju da se tzv. kartoni više ne vode u Wordu, nego u aplikaciji u kojoj se lakše mogu unositi novi i pretraživati i uvoziti stari snimci sa mogućnošću štampanja i lociranja mjesta istraživanja na onlajn mapama. Interdisciplinarni pristup daje Etno-kampu potencijal da preraste granice stručnog skupa i postane model za šire institucionalizovano proučavanje kulturnog nasljeđa Crne Gore. Širenjem istraživačkog rada na sjeverni region otvorena je mogućnost da se iskustvo stečeno u Kolašinu primijeni i u drugim sredinama, sa krajnjim ciljem povezivanja različitih lokalnih tradicija u jedinstvenu istraživačku mrežu na prostoru cijele Crne Gore.

„Ples sjećanja“ kao dokument jednog procesa

Posebno mjesto u ovogodišnjem programu zauzela je promocija monografije „Ples sjećanja: Od zaborava do kulturnog dobra. Tradicionalne igre kolašinskog kraja“, autora Davora Sedlarevića, uz arhivsku građu Branislava Jeknića. Monografiju je 2026. godine objavio JU Centar za kulturu Kolašin uz podršku Ministarstva kulture i medija Crne Gore kroz Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara. Riječ je o sveobuhvatnom istraživanju plesnog nasljeđa koje je 2016. godine dobilo status nematerijalnog kulturnog dobra u Crnoj Gori, a čiji je nosilac KUD „Mijat Mašković“. Knjiga prati čitav proces kojim je jedno lokalno plesno nasljeđe prošlo put od istraživanja i dokumentovanja, preko naučne analize, do revitalizacije, savremenog izvođenja i institucionalne zaštite. Nastala je na osnovu terenskih istraživanja, arhivske građe, službenih dokumenata, stručne literature, periodike i drugih relevantnih izvora. Poseban doprinos predstavlja kritička analiza izvora i objavljivanje brojnih priloga koji su, kako navodi autor, na ovaj način prvi put dostupni široj javnosti.

Četrnaest plesova – od knjige do digitalnog učenja

Jednu od najzanimljivijih inovacija predstavlja povezivanje štampane publikacije sa digitalnim sadržajem. Za 14 plesova kulturnog dobra u monografiji su dostupni QR kodovi koji čitaocu omogućavaju pristup video-uputstvima za njihovo učenje. Svaki ples predstavljen je kroz analizu, notni zapis, tekst pjesme koja ga prati i fotografije, prelazeći granice klasične štampane publikacije. Ona istovremeno postaje istraživački izvor, dokument, nastavno pomagalo i svojevrsni digitalni priručnik za učenje tradicionalnih igara.

Publikacija je podijeljena u 12 tematskih cjelina koje prate različite aspekte plesnog nasljeđa – od pitanja važnih za razumijevanje građe i istorijata tradicionalnih igara, preko razvoja koncepta u Kolašinu i novog pristupa istraživanju, do poglavlja posvećenih samim igrama, radu KUD-a „Mijat Mašković“ i rezultatima Etno-kampova od 2015. do 2025. godine. Njena dodatna vrijednost je u tome što je dvojezična i u potpunosti prevedena na engleski jezik, čime se sadržaj o plesnom nasljeđu kolašinskog kraja otvara i međunarodnoj stručnoj i široj publici. Na promociji su govorili Nikolina Čanović, Bojan Peko Minić i Davor Sedlarević.

Organizatori izražavaju zahvalnost WBA festivalu koji već drugu godinu inicira istraživanje žabljačkog kraja, Rajki i Kosi Popović, Rajku Čepiću i Emiru Prekiću na pomoći u organizovanju susreta sa informatorima, te Zavičajnom muzeju u Pljevljima.

Od sjećanja i pamćenja do znanja

Etno-kamp objedinjuje nekoliko važnih procesa: istraživanje, dokumentovanje, edukaciju, digitalizaciju i revitalizaciju kulturnog nasljeđa. Njegov značaj nije samo u tome što bilježi ono što je nekada bilo. Suština je u pokušaju da se postojeće znanje stručno obradi i prenese dalje – iz zajednice u arhiv, iz arhiva u nauku, iz nauke u obrazovanje i, konačno, nazad u zajednicu. Monografija „Ples sjećanja“ taj proces simbolički i praktično zaokružuje: ono što je nekada moglo biti osuđeno na zaborav dobija dokument, interpretaciju, digitalni zapis i mogućnost novog života kroz savremene generacije i tehnologije.

Podršku programu pružili su Ministarstvo kulture i medija Crne Gore kroz Konkurs „Razvoj kulture na sjeveru“, JU Centar za kulturu Kolašin, WBA festival, Opština Kolašin, KUD „Mijat Mašković“ i NVU CIRTIP.

Kratak video sa istraživačkog rada nalazi se na YT linku: https://www.youtube.com/watch?v=hLA4HD3tO7Y