DAN ROĐENJA MIHAILA LALIĆA – Prof. dr Draško Došljak
DAN ROĐENJA MIHAILA LALIĆA
Piše: Prof. dr Draško Došljak
„Mora da se ide i kad se ne zna kud.
Svi tako idu, niko ne zna i niko
nema vremena da čeka dok sazna“.
(Mihailo Lalić)
Na današnji dan, 7. oktobra 1914. godine, rođen je Mihaila Lalića, koji u jednoj pjesmi pjeva: „Drugovi me još i sada ubrajaju među žive,/ motre pute vijugave kojim treba da se vratim,/ da im kažem tajne staze i prolaze“. Uz ovaj stih i Lalićev zapis: „ Sigurno je samo jedno: pisanje je uzaludan otpor protiv zaborava, kao što je medicina beznadan otpor bolestima, a življenje uzaludna borba protiv smrti. Znamo da ćemo na kraju podleći, ali zato još ne zatvaramo apoteke, bolnice ni fakultete, i trudimo se koliko možemo da ne podlegnemo prije roka“. Ipak, i danas, bismo dopunili: Lalićevo književno djelo je čvrst otpor zaboravu! Traje njegovo djelo, kao i interesovanje književne kritike koja svjedoči o značaju ovoga pisca i njegovom mjestu u našoj književnosti.
Neprolazno književno djelo Mihaila Lalića, uz odgovor na njegov stih: „Stanem tako pa se pitam – šta sam imao od života“, Evo odgovora: „Staze slobode“, „Izvidnica“, „Prvi snijeg“, „Na Tari“, „Tajne bistrih voda“, „Na njesečini“, „Posljednje brdo“, „Gosti“, „Pusta zemlja“, „Zatočnici“, „Dokle gora zazeleni“, „Opraštanja nije bilo“, „Svadba“, „Zlo proljeće“, „Raskid“, „Lelejska gora“, „Hajka“, „Pramen tame“, „Ratna sreća“, „Gledajući dolje na drumove“, „Odlučan čovjek“, „Tamara“, „Prelazni period“, „Prutom po vodi“, „Epistole seniles“, „Dan mržnje“, „Poraženi“, „Pipavi posao spisatelja“, „Usput zapisano“.
Prisjetimo se kako je, kao prvi čitlac „Zlog proljeća“, 1953. godine, Borislav Mihajlović zapisao: „Šiknula je iz Lalića jedna retorika koju kod njega kao mogućnost odavno slutim, ali koja je tek u ovoj knjizi potekla širokim tokom, nesputana, određena za daleka putovanja. Strast jezika i njegovu silinu, i njegovu poeziju podigao je mjestimice Lalić do visina na kojima je rijetko bivala u našoj literaturi. Nešto iskonsko, korjenovito ima u njegovom kazivanju, to je Crna Gora progovorila svojim mudrostima i svojim vjekovnim talentom pripovjedača u scenama u kojima ništa nije spektakl, a sve je boja i miris i riječ, prava i u pravo vrijeme“. Dok dr Petar Rmuš u svojoj disertaciji ističe: „Uvidom u pripovjedački opus, i druge književne vrste i žanrove, hronološki raspoređene i transponovane u bogatoj književnoj produkciji Mihaila Lalića, s usponima visokih umjetničkih dometa i slojeva značenja prepoznaje se genetski kod lalićevske profilacije i raspon riječi, poruka književnog angažmana. Rano je Lalić otkrio svoje pravo lice otvorio srce i pokazao sebe otkrivajući stvaralačke impulse raznovrsnost darova i domašaja. Sa Lalićem je ušao u našu književnost vasojevićki čovjek, brđanin potkomski, polimski i zatarski, crnogorski, živ, snažan i surov, dobar i dostojanstven, velik i oprečan, arhetipski ekvivalentan prostoru i vremenu iz kojeg potiče“. A, dr Nataša Jovović poručuje: „ Sa stilističkog stanovišta Lalićev jezik predstavlja nepresušan izvor za brojna buduća naučna istraživanja, koja bi u još većoj mjeri osvijetlila principe po kojima se obrazuju izrazito stilematične jezičke konstrukcije“.
Mihailo Lalić: poezija, drama, pripovijetke, romani. Obimna bibliografija o njegovom književnom stvaralaštvu potvrđuje velikog pisca, čija djela nam pomažu da bolje razumijemo crnogorsku istoriju. Čitajmo našeg Lalića!