MUFTIJA ZAGUBLJEN U PREVODU – iz arhiva Adema Ada Softića

Ekskluzivno – o Jusufu efendiji Deleviću

Muftija zagubljen u prevodu

I dok je ime i njegovo postojanje u rodnim Beranama danas totalna nepoznanica, u Crvenom krstu Crne Gore i svega tridesetak kilometara udaljenom Bijelom Polju, slave ga kao osnivača i prvog predsjednika Opštinskog odbora Crvenog krsta…

(Iz arhiva uglednog beranskog hroničara Adema – Ada Softića)

Život i djelo, a naročito smrt Jusufa efendije Delevića, u njegovom rodnom gradu više od jednog vijeka prekriveni su velom tajni. Istorija Crne Gore zapamtila ga je kao velikog čovjeka i humanistu, a njegovo Berane i rodno Buče, nažalost, samo po priči o

 jusuf delevic muftija bjelopoljski
Jusuf Delevic muftija bjelopoljski

malom brdu sa pećinom na ulazu u kanjon Bistrice koje i danas nosi naziv Jusufova Glavica!? I dok je ime i njegovo postojanje u Beranama danas totalna nepoznanica, u Crvenom krstu Crne Gore i svega tridesetak kilometara udaljenom Bijelom Polju, slave ga kao osnivača i prvog predsjednika Opštinskog odbora Crvenog krsta.
U vrijeme dok je u Beranama službovao jedini beranski muftija Adem efendija Softić, u Bijelom Polju se na tom mjestu nalazio prvi od četvorice tamošnjih muftija po imenu Jusuf efendija Delević, Beranac, porijeklom sa Buča, čiji su život i djelo, a naročito smrt, u njegovom rodnom gradu više od jednog vijeka prekriveni velom tajne. Pored toga što mu je bio kolega i najbliži saradnik, devet godina stariji beranski muftija bio mu je veliki prijatelj, oslonac i jedina veza sa rodnim Beranama za kojima je čitavog života čeznuo.
I dok je ime i postojanje muftije Jusufa efenidije Delevića u Beranama danas totalna nepoznanica, u Crvenom krstu Crne Gore i svega tridesetak kilometara udaljenom Bijelom Polju slave ga kao osnivača i prvog predsjednika Opštinskog odbora Crvenog krsta. Svečana akademija povodom stogodišnjice osnivanja ove humanitarne institucije 24. oktobra 2012. protekla je u znaku njegovog fascinantnog djela, a njegova markantna pojava, na fotografiji iz oktobra 1912., zasjenila je sve ostale članove nacionalno, konfesionalno, rodno i statusno mješovitog Odbora na pozivnici za ovu svečanost. O muftijinom humanizmu i veličini najbolje govori činjenica da je Odbor pokrenuo i osnovao u najteže vrijeme, svega dvije nedjelje nakon početka Prvog balkanskog rata i velikog stradanja siromašnog, namučenog i nedužnog naroda svih vjera i nacija.

 faksimili prepiske iz 1914
faksimili prepiske iz 1914

Završetkom Prvog balkanskog rata i povlačenjem Otomanske imperije krenuo je veliki talas iseljavanja muslimanskog življa iz ovih krajeva i čitave Crne Gore prema Turskoj. Kada je taj egzodus poprimio dimenzije i karakteristike humanitarne katastrofe, očajnički pokušavajući da i to spriječi kao predsjednik Crvenog krsta i kao bjelopoljski muftija, a prije svega kao čovjek, dokazani humanista širokih pogleda i shvatanja, a teške i tragične sudbine, u dogovoru sa svojim velikim prijateljom i starijim kolegom, beranskim muftijom Adem efendijom Softićem, kao i grupom najbližih saradnika, početkom aprila 1914. obratio se za pomoć crnogorskom Kralju Nikoli. Odmah po prispijeću telegrama, sa Rijeke Crnojevića, po njegovom nalogu i u njegovo ime, 8. aprila odgovorio mu je pismom kraljev ađutant, kapetan Vlado Zimonjić.
Na Vaskrs, 8. aprila 2018. navršilo se 104 godine od tog datuma a originalno pismo kraljevog ađutanta iz 1914. sve vrijeme je čuvano i sačuvano u porodičnoj arhivi Jusufovog kolege i prijatelja, muftije Adem efendije Softića, njegove jedine veze sa rodnim Beranama, za kojima je toliko patio, ali u kojima za njega nije bilo ni mjesta ni života!? Istorija Crne Gore zapamtila ga je kao velikog čovjeka i humanistu, a njegov zavičaj, nažalost, samo po priči o malom brdu sa pećinom na ulazu u kanjon Bistrice, koje i danas nosi naziv – Jusufova glavica…
Inače, karakter, humanost, osnovni princip i vjere i nesporni patriotizam muftije Delevića došli su do potpunog izražaja nakon okupacije Crne Gore kada je odlučno odbio da se povinuje i potčini austrougarskom okupatoru zbog čega je uhapšen i sa još 12.000 rodoljuba interniran u Mađarsku 1916. Posljednji pisani trag o njemu datira upravo iz te godine, te se smatralo da je to i godina njegove smrti. Naknadnim uvidom u knjige i spiskove logoraša može se primijetiti da je on ipak oslobođen i vraćen kući, ali u istorijskoj rašomonijadi oko identiteta i sudbine Crne Gore, i njemu se tih godina gubi svaki trag. Pored navedenog, godine rođenja (1865) i nestanka (1916), sve ostalo oko imena Jusufa efendije Delevića, njegovog porijekla, porodice, života i smrti, do današnjeg dana, ostala je potpuna nepoznanica !?
Po svemu sudeći, neko dovoljno moćan i kome to, iz nekih razloga, nije bilo u interesu, potrudio se da takve informacije, evo već duže od jednog vijeka, ne ugledaju svjetlo dana !?

 muftija delevic medju clanovima odbora crvenog krsta u bijelom polju 1912
muftija Delević medju članovima odbora crvenog krsta u Bijelom Polju 1912

 

Ostajte ovdje!
„Rijeka (Crnojevića, op. Ur.) hitno 8. / 4. 1914.
G. Muftiji Jusufu Deleviću Sa društvom Bijelo Polje
Vaš telegram upućen NJ V Kralju stigao je i primljen k znanju. Gospodar sažaljava tu štetnu pojavu o iseljenju muslimanskog naroda iz toga kraja koji se sprema baš u oči njegova dolaska tamo da ga vidi i ohrabri i uoči mu zabludu u koju zli ljudi nagovaraju taj narod odvazda dobri i mirni. Tome očiglednom zlu i razuri na putu može stati samo Bog i prorok i savjeti dobrih i duševnih ljudi kao što si ti i tvoji drugovi. Gledajte i nastojte da narod ne razura i ne upropašćuje i neka ima vjeru u ljubavi i očinsko srce i pravdu Gospodarevu. Zaustavljajte ih što bolje dok Gospodar tamo dođe pa ako narod i posle njegove riječi navali da se seli on ga neće ni smetati. Ali vjerujte Gospodine bojati se da se taj narod ne uzkaje za to iseljenje jer niđe nije bolje no u svoje rodno mjesto gdje je naš Gospodar davno uzviknuo Ko mi se za groš ne požali taj ni groš ne valja. Po vašoj želji ovijeh dana upućujem jedno lice da se sa vama zajedno sporazumije i vidi taj narod.
Dež. Ađutant kap. V. Zimonjić ” – (Prevod pisma sa staroosmanskog jezika!)

Meta i dvorski miljenik
Još za vrijeme Knjaževine Crne Gore, a naročito nakon povlačenja Osmanske imperije sa ovih prostora, muftija Jusuf efenfija Delević bio je aktivni učesnik društveno-političkog i kulturnog života Bijelog Polja. Kao jedan od najuglednijih i najuticajnijih ljudi toga vremena povezivan je sa mnogim istorijskim događajima i bio predmet interesovanja raznih obavještajnih službi, pa i tajne policije same Osmanske države. Na njega je čak pokušan i atentat u dvorištu ispred kuće u Bijelom Polju 21.jula 1903., o čemu ne postoji mnogo podataka i informacija. Kao čovjek izuzetnog autoriteta među stanovništvom svih vjera i nacija u Bijelom Polju, uživao je veliki ugled i povjerenje i na Cetinju, te je još od prije 1912. pa sve do austro-ugarske okupacije, bio rado viđen gost na prijemima u dvoru Kralja Nikole sa kim je imao redovne kontakte I komunikaciju. Njihov odnos bio je zasnovan na lojalnosti, uzajamnom poštovanju i međusobnom uvažavanju…

izvor: KOMUN@

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.